1. Definicija i Klasifikacija
Termin supervulkan se u vulkanologiji koristi za opisivanje magmatskih sistema sposobnih da proizvedu erupcije magnitude 8 (M-8) prema Indeksu eksplozivnosti vulkana (VEI – Volcanic Explosivity Index). To podrazumeva izbacivanje više od 1.000 km³ piroklastičnog materijala (tefre, pepela i plovućca).
Za razliku od klasičnih vulkana u obliku kupa, supervulkani se najčešće manifestuju kao ogromne depresije u tlu poznate kao kaldere, koje nastaju urušavanjem krovne stene u ispražnjenu magmatsku komoru nakon kataklizmičnog događaja.
2. Mehanizam Erupcije
Ključna razlika između običnog vulkana i supervulkana leži u akumulaciji magme.
-
Akumulacija: Umesto stalnog oslobađanja pritiska kroz manje erupcije, supervulkani “zarobljavaju” ogromne količine viskozne, felsične magme u gornjoj kori.
-
Pritisak: Zbog visokog sadržaja silicijum-dioksida ($SiO_2$) i rastvorenih gasova, pritisak raste hiljadama godina.
-
Kolaps: Kada litostatički pritisak nadviši čvrstinu stenskog krova, dolazi do frakturiranja i eksplozivnog pražnjenja, što rezultira totalnim kolapsom terena.
3. Globalne Lokacije i Istorijski Događaji
Na Zemlji postoji oko 20 identifikovanih supervulkanskih centara. Najznačajniji među njima su:
| Lokacija | Poslednja M-8 Erupcija | Opis |
| Yellowstone (SAD) | pre ~640.000 godina | Formirao kalderu dimenzija 55 x 72 km. |
| Toba (Indonezija) | pre ~74.000 godina | Najveća erupcija u poslednjih 25 miliona godina; izazvala genetičko usko grlo kod ljudi. |
| Taupo (Novi Zeland) | pre ~26.500 godina | Poznata kao Oruanui erupcija; prekrila je veći deo Severnog ostrva pepelom. |
| Campi Flegrei (Italija) | pre ~39.000 godina | Izazvala tzv. “Campanian Ignimbrite” događaj koji je uticao na klimu Evrope. |
4. Klimatske i Biološke Posledice
Erupcija supervulkana izaziva globalne poremećaje poznate kao vulkanska zima.
-
Stratosferski aerosoli: Izbacivanje ogromnih količina sumpor-dioksida ($SO_2$) u stratosferu stvara oblake sumporne kiseline koji reflektuju sunčevu svetlost.
-
Pad temperature: Globalna temperatura može opasti za 3°C do 10°C na period od nekoliko decenija.
-
Uticaj na biosferu: Prekid fotosinteze dovodi do kolapsa lanaca ishrane i masovnog izumiranja vrsta.
5. Zaključak i Monitoring
Iako su šanse za super-erupciju u okviru jednog ljudskog veka ekstremno male (procenjuju se na 0.0001% godišnje), moderni geofizički monitoring (GPS, seizmički senzori, InSAR satelitsko snimanje) omogućava praćenje deformacija tla i akumulacije magme. Savremena nauka se fokusira na razumevanje vremena potrebnog da se magmatski rezervoar “reaktivira” pre same erupcije.
