Odnos između Pravoslavne crkve čeških zemalja i Slovačke (PCČZS) i Srpske pravoslavne crkve (SPC) duboko je ukorenjen u istoriji, bratstvu i, što je najvažnije, činjenici da je srpska crkva direktna „majka-crkva“ savremenog pravoslavlja u Češkoj i Slovačkoj.
Evo pregleda ključnih aspekata njihovog odnosa:
1. Istorijski koren: Srpska uloga u obnovi
Nakon Prvog svetskog rata, pravoslavlje u tadašnjoj Čehoslovačkoj praktično nije postojalo u organizovanom smislu. Ključna figura bio je Sveti Gorazd (Matěj Pavlík), bivši rimokatolički sveštenik koji je želeo povratak tradiciji Ćirila i Metodija.
-
Hirotonija: Pošto u Čehoslovačkoj nije bilo pravoslavnih episkopa, Pavlík se obratio SPC. Njega je 1921. godine u Beogradu za episkopa hirotonisao srpski patrijarh Dimitrije.
-
Jurisdikcija: Između dva svetska rata, pravoslavne parohije u Češkoj i Slovačkoj bile su pod direktnom jurisdikcijom Srpske pravoslavne crkve.
-
Misija Svetog Justina Popovića: Poznati srpski teolog Justin Popović proveo je vreme u Čehoslovačkoj pomažući u organizaciji crkvenog života i obrazovanju klira.
2. Pitanje autokefalnosti (Samostalnosti)
Ovo je tačka gde se prepliću istorija i crkvena politika:
-
Ruski uticaj: Nakon Drugog svetskog rata i dolaska komunizma, pod pritiskom Sovjetskog Saveza, jurisdikcija nad ovim prostorom prelazi sa SPC na Rusku pravoslavnu crkvu (RPC).
-
Proglašenje: RPC je 1951. godine podarila autokefalnost čehoslovačkoj crkvi. Međutim, Vaseljenska patrijaršija to dugo nije priznavala, smatrajući da samo ona ima to pravo.
-
Stav SPC: Srpska pravoslavna crkva je uvek podržavala samostalnost svoje „ćerke-crkve“, ali je proces formalnog priznanja od strane svih završen tek 1998. godine.
3. Današnji odnosi i nadležnost
Danas su to dve potpuno ravnopravne i autokefalne sestrinske crkve.
-
Nema nadležnosti: SPC danas nema nikakvu administrativnu nadležnost nad PCČZS. One komuniciraju kao dve nezavisne države, kroz molitveno i kanonsko jedinstvo.
-
Međusobna podrška: Ove dve crkve se smatraju najbližim saveznicima u pravoslavnom svetu. PCČZS često zauzima stavove bliske SPC u međupravoslavnim sporovima (npr. po pitanju kanonskog statusa crkve u Ukrajini).
-
Dijaspora: U Češkoj (posebno u Pragu) postoji značajan broj srpskih vernika. Iako SPC ima svoje parohije za dijasporu u Evropi, u Češkoj srpski sveštenici često služe u hramovima PCČZS, ili se koriste zajednički prostori, što je dokaz izuzetnog poverenja.
Ključne karakteristike odnosa
| Oblast | Status |
| Kanonka veza | Puno opštenje (zajedničke liturgije). |
| Administracija | Potpuna nezavisnost obe crkve. |
| Uticaj | Snažan duhovni uticaj srpske tradicije na češku (bogosluženje, svetitelji). |
| Glavni svetitelj | Sveti Gorazd Češki (slavi se i u SPC kao mučenik). |
Zanimljivost: Prva moderna pravoslavna crkva u Pragu, hram Svetog Ćirila i Metodija, bila je mesto gde su se krili čehoslovački padobranci nakon atentata na nacistu Reinharda Heydricha. Episkop Gorazd je zbog toga pogubljen, a SPC ga je, zajedno sa češkom crkvom, uvrstila u red svetih.
