Piše: Milić od Semberije
Dok zvona sa hramova širom Republike Srpske pozivaju na smirenje i duhovni preobražaj, u hodnicima crkvene administracije kao da odjekuje neka sasvim drugačija melodija – šuštaj svile, zveckanje ordenja i miris skupocjene kože iz službenih limuzina. Pitanje koje se više ne šapuće, već glasno postavlja na fakultetima i u molitvenim domovima manjih zajednica, glasi: Gdje prestaje vjera, a počinje klijentelizam?
Orden za “zasluge” ili za budžetske transfere?
Nedavna vijest da je ministar saobraćaja i veza, Zoran Stevanović, stao u red “besmrtnih” nosilaca Ordena Svetog Save, izazvala je kod dijela javnosti mučninu koju ni najmirisniji tamjan ne može da prikrije. Za prosječnog vjernika koji jedva sastavlja kraj s krajem, Orden Svetog Save je simbol najvišeg etičkog dometa. Međutim, u rukama političara čije se karijere vežu za sporne tendere i asfalt koji često puca brže nego što se na njemu osuši svečana vrpca, ovaj simbol postaje nešto drugo.
Postaje licenca za moralnu nedodirljivost. Kada crkva odlikuje ministra, ona ne odlikuje njegovu ličnu pobožnost – ona blagosilja sistem koji on predstavlja. Vjernici se s pravom pitaju: da li se ovaj orden dobija za širenje hrišćanske ljubavi, ili je on tek potvrda o uspješno usmjerenom javnom novcu u crkvene fondove?
Studenti: Generacija koja ne ljubi skute bez pitanja
Na javnim univerzitetima, među studentima koji su, uprkos opštoj apatiji, zadržali moć kritičkog posmatranja, SPC gubi bitku. Mladi ljudi, zadojeni internet erom i transparentnošću, ne vide u crkvi “stub istine”, već okoštalu korporaciju.
Za studenta teologije ili filozofije, gledati kako se najsvetije priznanje dodjeljuje ljudima čija je jedina zasluga politička moć, predstavlja direktan šamar intelektu. Oni vide raskorak: s jedne strane propovijed o skromnosti Svetog Save koji se odrekao krune, a s druge strane episkope koji tu istu krunu simbolički vraćaju na glave onih koji vladaju strahom i podjelama. Rezultat je jasan – tihi egzodus. Mladi se ne odriču Boga, ali se ubrzano odriču institucije koja je postala “PR služba” aktuelne vlasti.
Protestantski pogled: Ogledalo naše nedosljednosti
Zanimljiv je i ugao malih protestantskih zajednica. Oni, kao manjina, često preciznije detektuju anomalije većine. Za njih je dodjela ordenja političarima klasičan primjer biblijske “trgovine u hramu”.
Dok protestanti insistiraju na ličnoj odgovornosti i odvajanju duhovnog od svjetovnog, SPC se, prema njihovom mišljenju, opasno približava modelu državne religije u kojoj je bitnije “biti Srbin po profesiji” nego hrišćanin po djelima. Kritika koja dolazi sa ove strane nije zlonamjerna – ona je dijagnoza: crkva koja se previše čvrsto zagrli sa državom, na kraju će se s njom i ugušiti.
Sumrak autoriteta
Ako se nastavi trend u kojem su “ktitori” važniji od “pastve”, a ordeni sredstvo za pranje biografija, SPC rizikuje da postane muzej nacionalnih mitova umjesto žive crkve.
Kada ministar Stevanović i njemu slični ponesu znamenje prvog srpskog prosvjetitelja, oni ne postaju bolji ljudi – oni samo čine orden manjim nego što je bio. A vjernici? Oni polako pakuju kofere, ili fizički, odlazeći u inostranstvo, ili duhovno, povlačeći se u intimu svojih domova, ostavljajući hramove onima koji su ih, očigledno, kupili.
